Category Archives: Joodse inwoner

De familie Zaligman uut de Heufdstroate in Deever

Op woensdag 29 januari 2020 verscheen in de Olde Möppeler (Meppeler Courant) het hier bijgevoegde artikel ‘Elfde gebod: wees niet onverschillig’, zie afbeelding 2. In het artikel is onder meer beschreven dat 800 vrijwilligers in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork tot en met 27 januari 2020, de dag dat het vijfenzeventig jaar geleden was dat het Rode Leger het vernietigingskamp Auschwitz-Birkenau bevrijdde van de Nazi’s, de namen van de 102.000 uit Nederland weggevoerde Joodse landgenoten, Sinti en Roma voorlazen. Waaronder die van 235 Meppeler Joodse stadsgenoten.
De namen van deze 235 mensen zijn genoemd in het bericht in de Olde Möppeler. De namen van deze 235 mensen staan op het Joods Monument in het Slotplantsoen in Möppel. Aan de onderzijde van dit monument staat een tekst uit de Bijbel (Jesaja 56:5): Ik geef hun een eeuwige naam, die niet uitgeroeid zal worden.
Vier van deze 235 Meppeler Joodse stadsgenoten waren tot 26 april 1940 Deeverse Joodse dorpsgenoten. Het gaat om leden van de familie Zaligman:
– Philippus (Flip) Zaligman, geboren op 21 september 1893 in Dwingel, overleden op 28 februari 1944 in Auschwitz;|
– Heintje (Hennie) Wilda, geboren op 10 mei 1894 in Coevorden, overleden op 8 oktober 1942 in Auschwitz;
– Levie (Loeki) Salomon Zaligman, geboren op 21 december 1921 in Deever, overleden op 28 februari 1943 in Schöppenitz;
– Hendrika (Rikie) Henriëtte Zaligman, geboren op 26 oktober 1925 in Deever, overleden op 8 oktober 1942 in Auschwitz.
Martha Hendrika Zaligman, geboren op 8 december 1920 in Deever, en haar man en haar dochter overleefden het concentratiekamp Theresienstadt.
De redactie van ut Deevers Archief toont in afbeelding 1 uit afbeelding 2 het gedeelte van de lijst met omgekomen Meppeler Joodse stadsgenoten, waarin voorkomen de namen van Philippus (Flip) Zaligman, Heintje (Hennie) Wilda, Levie (Loeki) Salomon Zaligman en Hendrika (Rikie) Henriëtte Zaligman.
De redactie van ut Deevers Archief verwijst tevens naar onder meer de berichten Bee de winkel van Flip Zaligman in de Heufdstroate en Ut gezin Zaligman vurhuusde in 1936 hen Móppel.

Afbeelding 1

Afbeelding 2

Posted in Joodse inwoner, Tweede Wereldoorlog | Leave a comment

Gezin van Philippus Zaligman

In de webstee van het Digitaal Monument Joodse Gemeenschap (joodsmonument.nl) in Nederland wordt aandacht besteed aan in Diever geboren Joden en ook aan het gezin van Philippus Zaligman.
De informatie is afkomstig uit het artikel ‘De familie Zaligman. Het gezicht van een joodse familie uit Meppel’ van Th. Rinsema, gepubliceerd in Waardeel, Drents Historisch Tijdschrift, jaargang 22 (2002), nr. 3, bladzijden 16-19.
Philippus (in Deever werd hij Flip genoemd) Zaligman had een textielwinkel an de Heufdstroate in Deever.

Posted in Joodse inwoner, Tweede Wereldoorlog | Leave a comment

De Zwalk langs de Sjakie-tegels in Deever

Op 21 juli 2008 verscheen in de Olde Möppeler (de Meppeler Courant) het poeha-bla-bla-poeha-bericht met de snorkende titel ‘Kop Shakespeare in trottoirs Diever’ betreffende het verwezenlijken van een Shakespearetegelwandelroute langs de Deeverse neringdoenden in het centrum van Deever.
Op 2 maart 2009 verscheen in de Olde Möppeler (de Meppeler Courant) het bericht ‘Walk of Shakespeare in Diever’ betreffende het verwezenlijken van een Shakespearetegelwandelroute langs de Deeverse neringdoenden in het centrum van Deever.

Op 16 maart 2009 verscheen in de Olde Möppeler (de Meppeler Courant) het bericht ‘Walk of Shakespeare verrijst in Diever’ betreffende het verwezenlijken van een Shakespearetegelwandelroute langs de Deeverse neringdoenden in het centrum van Deever.

Kop Shakespeare in trottoirs Diever
Diever – Beeltenissen van de door Shakespeare geschreven stukken worden aangebracht in de trottoirs van Diever. Het is een idee van de plaatselijke straatmaker Frans Kamphuis. Het gaat om 36 afbeeldingen, die maart volgend jaar worden aangeboden aan de gemeenschap.
Frans Kamphuis treedt in de voetsporen van voormalig straakmaker/schrijver Abe Brouwer. In de zestiger en zeventiger jaren van de vorige eeuw heeft Brouwer diverse figuren en uitbeeldingen in de straat van Diever aangebracht. Zo het straatwerk rond de kerk; het parkeerterrein bij de Havo-Mavo en voor het oude postkantoor van Diever. Woendagmorgen wordt met de werkzaamheden begonnen. Er moeten mallen worden gemaakt, waarin beton kan worden gestort. Het worden stenen van 50 bij 50 centimeter en een dikte van 8 cm. Het is de bedoeling dat zo een wandelroute door Diever ontstaat.

‘Walk of Shakespeare’ in Diever
Diever – Diever krijgt een ‘Walk of Shakespeare’. In het centrum van het Zuidwest-Drentse dorp worden trottoirtegels gelegd met daarop de titels van de door William Shakespeare geschreven stukken. De ‘Walk of Shakespeare’ is een idee van de historische vereniging Diever.
In het voorjaar van 2008 is het idee van de historische vereniging al met Frans Kamphuis besproken. Dat gebeurde naar aanleiding van Duusternis en Loakeblad in het kader van culturele gemeente Westerveld.
Wandelroute
De trottoirtegels die in het centrum van Diever gelegd worden, vormen een wandelroute. Volgens Jack Nieborg, regisseur van de toneelvereniging Diever, zijn de tegels ook een bijzondere verfraaiing van het dorp. De Shakespeare-tegels worden zo in de trottoirs aangebracht, zoals Abe Brouwer, schrijver en stratenmaker van de voormalige gemeente Diever, het in de jaren vijftig van de vorige eeuw heeft uitgevoerd.
Financiën
‘In eerste instantie is het initiatief  besproken met de wethouder en met ambtenaar Bas Spliet. Beide waren zeer enthousiast en is door de wethouder aangekaart bij Annet Klinkhamer, die op dat moment druk doende was met de voorbereiding en uitvoering van activiteiten in het kader van de culturele gemeente Westerveld’, aldus Nieborg.
‘In eerste instantie kregen we mondeling een positieve toezegging over de financiën, maar een maand geleden kregen we bericht via het projectbureau, dat er geen geld beschikbaar was voor het door ons ingediende project. Gelukkig is de Stichting Cultuurfonds Westerveld ons financieel tegemoet gekomen en kan het leggen van de Shakespeare-tegels toch doorgaan.
Onthulling
De werkzaamheden van het vervaardigen van de tegels is door een groepje vrijwilligers uitgevoerd. De teksten op de stenen zijn aangebracht door een bedrijf in Groningen. De onthulling van de eerste steen in het Shakespeare-dorp Diever zal plaatsvinden bij de opening van het nieuwe gemeentehuis van Westerveld. Dat zal zijn op donderdag 16 april.

Bijzondere tegels vormen wandelroute door Drents brinkdorp
‘Walk of Shakespeare’ verrijst in Diever
Diever – Met het plaatsen van de eerste steen is vanmorgen in de Peperstraat in Diever een begin gemaakt van de ‘Walk of Shakespeare’. De komende weken worden door het hele dorp nog tientallen monumentale, opvallende terragekleurde betontegels gelegd. In elke tegel staat de titel van een tragedie, komedie of koningsdrama van William Shakespeare gegraveerd. Ook staat er een beeltenis op van de Engelse toneelschrijver.
Shakespeare schreef bijna veertig tragedies, koningsdrama’s en komedies. Een tegel met daarop de tekst ‘Shakespearedorp Diever’ krijgt een plek voor het nieuwe gemeentehuis in Diever. De Shakespearetegels vormen uiteindelijk een wandelroute van een paar kilometer door het brinkdorp. De Shakespeareroute is vanzelfsprekend een verwijzing naar de Shakespearevoorstellingen die sinds 1946 jaarlijks worden gegeven in het openluchttheater van Diever.
De ‘Walk of Shakespeare’ is half april officieel geopend.

Aantekeningen van de redactie van het Deevers Archief
In 2008 en 2009 nam in het dorp Deever de Shakespearitis waarlijk epidemische vormen aan. Het absolute kopstuk van de Historische Shakespearesupportersvereniging Gemeente Diever bedacht – daartoe wellicht geïnspireerd door de Walk of Fame op de Hollywood Boulevard en Vine Street in Hollywood bij Los Angeles – deze keer als nieuw veteranentijdverdrijf het maken van zesendertig Sjakie-tegels, dat wil zeggen rode tegels van beton met daarop aangebracht de naam van een toneelstuk van William Shakespeare (die in de Deeverse volksmond altijd Sjakie-uut-Spier of kortweg Sjakie wordt genoemd) en de kop van William Shakespeare (die in de Deeverse volksmond altijd Sjakie-uut-Spier of kortweg Sjakie wordt genoemd) en vervolgens het aanbrengen van deze Sjakie-tegels in looppaden van het dorp Deever en dan liefst elk exemplaar zo veel als mogelijk was recht voor de ingang van de zaak van een Deeverse neringdoende. Want het niet-onbelangrijke nevendoel van al die Sjakie-tegels is de Sjakie-tegelroutezwalker, die voor de ingang van de winkel van een neringdoende stil staat om naar de tekst op een Sjakie-tegel te koekeloeren, de winkel in te lokken.
De redactie heeft het altijd uiterst merkwaardig gevonden dat op die Sjakie-tegels de naam van een toneelstuk van Sjakie en de kop van Sjakie is aangebracht. Niet de toneelstukken van Sjakie en niet de kop van Sjakie, maar wel de gedreven en getalenteerde amateurtoneelspelers, vrogger waad’n dat de Deeversen, hebben ut Deeverse eup’mlochtspel groot en populair gemaakt. De naam van toneelspelers, zoals Jantina Figeland, Theo Rutgers, Abe Brouwer,
Albertus Andreae, Pieter Boelens, Marinus Mulder en vele goede anderen, had op een Sjakie-tegel moeten staan. Daarmee kan de glorie van ut eup’mlochtspel voor eeuwig sterk worden benadrukt. Nou ja, eeuwig is wel heel erg lang.
Met Deeverse cultuur of aarfgoed van Oense Abe had en heeft het peperdure Sjakie-gezwalk niets te maken. De Sjakie
-tegels zullen nooit Deevers aarfgood worden. De figuur’n van Oense Abe bint dat wè.
Het zou best eens zo kunnen zijn dat toeristen en dagjesmensen en Sjakie-fanaten bij de plaatselijke V.V.V., gevestigd aan de Shakespearealley (voorheen Bosweg) in Deever, een beschrijving van de route langs de Sjakie-tegels kunnen bekomen. Dat zou wel zo moeten zijn. Of kan de Zwalk langs de Sjakie-
tegels in Deever met behulp van een handig epje op de slimme telefoon worden gemaakt ?
De redactie heeft het altijd uiterst merkwaardig gevonden dat de wethouder van cultuur van de gemeente Westenveld en de regisseur van de toneelvereniging Diever zo enthousiast hun plasje pleegden over het miraculeuze a-culturele idee en dat uiteindelijk de Stichting Cultuurfonds Westenveld opdraaide voor de kosten voor de bestrijding van die plotselinge aanval van Shakespearitis van het absolute kopstuk van de heemkundige vereniging uut Deever. Noch de gemeente Westenveld, noch de bulkend rijke toneelvereniging Diever, noch de bepaald niet onbemiddelde club van Deeverse neringdoenden heeft financieel bijgedragen aan het maken, het plaatsen en het onderhouden (?) van deze bepaald niet toekomstbestendige, niet toekomstvaste, niet duurzame, niet
kleurvaste, niet scheurvaste en niet slijtvaste Sjakie-tegels.
De redactie is van mening dat op de verrijzenis van de zesendertig Sjakie-tegels in de Deeverse looppaden bij uitstek de titel van een toneelstuk van Sjakie-uut-Spier van toepassing is: Veel drukte om niets (Much ado about nothing).
De redactie is zo maar willekeurige langs een paar van die Sjakie-tegels gezwalkt voor het maken van enige kleurenkiekjes.
De redactie heeft op woensdag 6 november 2019 kleurenfoto 1 en kleurenfoto 2 gemaakt. Op de twee kleurenfoto’s is de kapotte Sjakie-tegel bij een neringdoende in aardappelen-groenten-en-vruchten an de Kruusstroate van Deever te zien. De redactie zag dat de naam van het toneelstuk van Sjakie op de tegel was vervaagd. De kop van Sjakie was ook niet meer aanwezig. De redactie weet niet of deze kapotte Sjakie-tegel in de Kruusstroate het herbestratingsgeweld van het peperdure project Deever op Drift heeft overleefd of dat deze is gesneuveld en is gestort op de betonpuinberg van bijvoorbeeld een koninklijk onderscheiden puinbreker. De redactie trekt de conclusie dat deze tien jaar oude Sjakie-tegel niet toekomstbestendig, niet toekomstvast, niet duurzaam, niet kleurvast, niet scheurvast en niet slijtvast is en dus niet voldoet aan de strenge eisen die het project Deever op Drift stelt aan objecten in de openbare ruimte. De neringdoende in de Kruusstroate en de veteranenhobbytegelzettersclub hebben tien jaar geleden wel een beetje zitten slapen, want de Sjakie-tegel had toch wel voor de ingang van zijn winkel moeten zijn geworden geplaatst.
De redactie heeft op donderdag 22 november 2019 kleurenfoto 3 en kleurenfoto 4 gemaakt. Op de twee kleurenfoto’s is de Sjakie-tegel pal voor de ingang van een neringdoende in kleren-en-zo an de Heufdstroate in Deever te zien. De redactie kon op de Sjakie-tegel wel de enigszins vervaagde naam van het toneelstuk van Sjakie lezen, zijnde Richard III. De kop van Sjakie was niet meer op de Sjakie-tegel te zien. Binnen enige jaren zal de naam van het toneelstuk in zijn geheel zijn verdwenen. En wat heb je aan een Zwalk langs steeds meer verkleurende Sjakie-tegels waarop niets is te lezen ?
De redactie heeft op donderdag 22 november 2019 kleurenfoto 5 en kleurenfoto 6 gemaakt. Op de twee kleurenfoto’s is de Sjakie-tegel pal voor de ingang van een neringdoende in drogisterij-en-zo-artikelen an de Heufdstroate van Deever te zien. De redactie kon op de Sjakie-tegel de vervaagde naam van het toneelstuk van Sjakie
gelukkig niet meer ontcijferen. De kop van Sjakie was gelukkig ook niet meer op de Sjakie-tegel te zien. De Sjakie-tegel op kleurenfoto 5 kan gelukkig als verloren worden beschouwd en moet met geschwinde spoed en in gestrekte draf uit de Zwalk-langs-de-Sjakie-tegels-route worden geschrapt.
De redactie stelt voor dat de gemeente Westenveld op deze plaats op 4 mei 2020, 75-jaar na het einde van de Tweede Wereldoorlog, tijdens de Dodenherdenking, geen struikelsteen, maar een dikke vlakke plaat van roestvast metaal plaatst, met daarin gegraveerd een tekst ter nagedachtenis aan de in de Duitse vernietigingskampen omgekomen joodse familie Zaligman, die hier tot aan het begin van de Tweede Wereldoorlog heeft gewoond en een manufacturenwinkel had. Dat zou nog eens van historisch besef en respect getuigen. Lees de betreffende berichten elders in het Deevers Archief. Lees bijvoorbeeld het bericht Bij de manufacturenwinkel van Flip Zaligman – 1936.



Kleurenfoto 1 en kleurenfoto 2

Kleurenfoto 3 en kleurenfoto 4

Kleurenfoto 5 en kleurenfoto 6

Posted in Joodse inwoner, Shakespearitis, Tweede Wereldoorlog | Leave a comment

Aanbesteding van de Coöperatieve Boerenleenbank

In de Nieuwe Provinciale Groninger Courant van 24 mei 1941 verscheen het volgende bericht over de aanbesteding van de bouw van de Coöperatieve Boerenleenbank aan de Hoofdstraat in Deever.

Diever. Aanbesteding Coöperatieve Boerenleenbank.
In café Trompetter vond Woensdag j.l. de aanbesteding plaats van het bouwen van een kantoorgebouw met kassierswoning voor rekening van de Coöperatieve Boerenleenbank alhier onder architectuur van den heer J. Hubregtse, architect te Smilde.
Perceel I (metsel-, timmer- en grondwerken):
J. Mos, Dieverbrug f. 9667; H. Daalman, Wapse f. 9565, Gebroeders van Wijk, Dieverbrug f. 9244 en Nijzingh en Koning, alhier f. 9215.
Perceel II (glas- en verfwerk): H. Mulder, alhier f. 845; A. Kannegieter, alhier f. 814 en G. Koster, alhier f. 798,60.
Perceel III (aanleg electrische installaties): J. Slagter, alhier f. 305.
Gegund aan de laagste inschrijvers.

Aantekeningen van de redactie van het Deevers Archief
Op 20 februari 1940 brandde manufacturenwinkel ‘de Toekomst’ van Flip Zaligman an de Heufdstroate in Deever af. Blijkbaar is de grond waar de winkel op stond al snel verkocht aan de Coöperatieve Boerenleenbank, die tot dan toe kantoor hield in de voorkamer van een boerderij aan de Achterstraat in Diever.
De bouw van het kantoorgebouw met kassierswoning vond in de Tweede Wereldoorlog plaats, blijkbaar ging het in die jaren goed met de geldhandel in de gemiente Deever.
Ook aardig is te lezen welke plaatselijke bedrijven op de aanbesteding hebben ingeschreven, deze bestaan al lang niet meer. Café Trompetter stond direct naast de bouwlocatie en bestond in de Tweede Wereldoorlog nog.

Posted in Ansichtkaart, Boerenleenbank, Café Trompetter, Hoofdstraat, Joodse inwoner | Leave a comment

Ut gezin Zaligman vurhuusde in 1936 hen Möppel

In het Nieuwsblad van het Noorden van 6 januari 1936 verscheen het volgende korte bericht over het vertrek van de joodse familie Zaligman uut de gemiente Deever.

Diever, 6 januari. Ingaande 1 januari jongstleden is uit onze plaats vertrokken het gezin Zaligman. Hiermede zijn de laatste Israëlieten uit de gemeente Diever verdwenen.
De heer Zaligman bekleedde in verschillende vereenigingen een bestuursfunctie, onder andere van de V.V.V. Diever en de gymnastiekvereeniging W.I.K. alhier. Van laatstgenoemde vereeniging is de heer Z. oprichter en een der leidende figuren.

Aantekeningen van de redactie van ut Deevers Archief
Het bericht mag toch wel merkwaardig worden genoemd. Blijkbaar vond de plaatselijke correspondent van het Nieuwsblad van het Noorden het verhuizen van een joodse manufacturier en zijn gezin van Deever naar Meppel voor de lezers van deze krant een bepaalde nieuwswaarde hebben, wellicht omdat het om joodse dorpsgenoten ging.
Het gebruik van het woord ‘laatste’ wekt de suggestie dat al eerder joden uit Deever waren vertrokken. En ook het gebruik van het woord ‘verdwenen’ komt merkwaardig over. De correspondent had in plaats van ‘verdwenen’ ook ‘verhuisd naar de gemeente Meppel’ op kunnen schrijven, want dat was op het dorp bekend. En ook het gebruik van het woord Israëlieten komt zeer merkwaardig over.
Het ging om het echtpaar Philippus (Flip) Zaligman en Heintje (Hennie) Wilda en hun in Deever geboren kinderen Martha Hendrika, Levie (Loek) Salomon en Hendrika (Rikie) Henriëtte. Het echtpaar ging in 1920 in Deever wonen.
V.V.V. is de afkorting van Vereniging voor het Vreemdelingen Verkeer.
W.I.K. is de afkorting van Willen Is Kunnen. Wie van de bezoekers van ut Deevers Archief kan de redactie op het spoor zetten van gegevens over de niet meer bestaande gymnastiekvereniging W.I.K. ?

Posted in Diever, Familie Zaligman, Gemiente Deever, Joodse inwoner | Leave a comment

Er was geen water en de brandspuit was defect

In onder meer de navolgende kranten verscheen een bericht over de felle brand in manufacturenmagazijn ‘de Toekomst’ van de heer Philippus (Flip) Zaligman an de Heufdstroate in Deever.
– De Gooi- en Eemlander : nieuws- en advertentieblad van 21 februari 1940;

– Nieuwsblad van het Noorden van 21 februari 1940;
– De Banier: staatkundig gereformeerd dagblad van 21 februari 1940;
– Provinciale Overijsselsche en Zwolsche Courant : staats-, handels-, nieuws- en advertentieblad van 21 februari 1940;
– Nieuwe Provinciale Groninger Courant van 21 februari 1940;
– Nieuwsblad van Friesland: Hepkema’s courant van 21 februari 1940;
– Utrechts Volksblad: sociaal-democratisch dagblad van 21 februari 1940;
– De Tijd: godsdienstig-staatkundig dagblad van 21 februari 1940;
– De Residentiebode van 21 februari 1940;
– De Maasbode van 21 februari 1940;
– De Standaard van 21 februari 1940;
– Delftsche Courant: nieuwsblad voor Delft en Delfland van 21 februari 1940;
– Limburgs Dagblad van 22 februari 1940.

In de Provinciale Overijsselsche en Zwolsche-Courant van 21 februari 1940 werd het volgende -hierna afgebeelde- bericht gepubliceerd.

Felle brand te Diever
Er was geen water en de brandspuit was defect.
Gistermiddag heeft een felle brand gewoed in het manufacturenmagazijn ‘de Toekomst’ van den heer P. Zaligman, aan de Hoofdstraat te Diever. Het vuur, dat op de bovenverdieping is ontstaan, kon in verband met gebrek aan bluschwater, niet worden bestreden. Bovendien bleek de brandspuit van Diever niet in orde te zijn, weshalve de burgemeester, de heer J.C. Meiboom, gezien den omvang, welke de brand dreigde aan te nemen, de brandweer van Dwingelo en later die van Assen, om assistentie verzocht.
Inmiddels was ook het benedengedeelte van het manufacturenmagazijn door het vuur aangetast. Men slaagde er nog in het huisraad en enkele bescheiden in veiligheid te brengen. Evenwel deelde het vuur zich korten tijd later mede aan de naast gelegen copieerinrichting van den heer Van Goor, terwijl aan de achterzijde de vlammen oversloegen op het woonhuis van den landbouwer Vierhoven.
De brandweer slaagde er in samenwerking met de intusschen ter plaatse verschenen brandweer van Dwingelo en Assen in, het huis van den landbouwer behouden, evenals twee daar aan grenzende woonhuizen.
Het manufacturenmagazijn en de copieerinrichting brandden echter geheel uit. Slechts een gedeelte van den inventaris van de copieerinrichting wist men te redden.
De schade wordt door verzekering gedekt. De oorzaak van den brand is niet bekend.

In het Nieuwsblad van het Noorden van 21 februari 1940 werd het volgende bericht gepubliceerd.

Twee huizen te Diever afgebrand
Gevaar voor uitbreiding kon nog worden voorkomen.
Te Diever is gistermiddag brand uitgebroken door tot dusver onbekende oorzaak in het manufacturenmagazijn ‘de Toekomst’ van den heer Ph. Zaligman aldaar.
Het vuur, dat in de bovenverdieping woedde, was niet te blusschen, voornamelijk door gebrek aan bluschwater. Na korten tijd stond het gehele pand in lichterlaaie. Alleen de boeken en enig huisraad kon men redden.
Doordat de brandspuit niet werkte, geraakte ook het naastgelegen huis, waarin de copieerinrichting van den heer R. van Goor is gevestigd, in brand.
De burgemeester der gemeente, de heer J.C. Meyboom, achtte het toen geraden de brandweer van Dwingelo en later die van Assen te hulp te roepen. Het was een kritiek moment, want een drietal aan de overzijde van de Peperstraat gelegen gebouwen liepen ernstig gevaar. Het huis van den landbouwer A. Vierhoven (Albert Vierhoven) vatte zelfs even vlam. Gelukkig slaagde men er echter in deze huizen te behouden.
Toen later ook de bedoelde brandweren van Dwingelo en Assen arriveerden en werden aangesloten op de nieuw geslagen nortonput voor het gemeentehuis, was het gevaar spoedig bezworen.
De huizen en de inboedels waren verzekerd. De inventaris van de copiëer-inrichting werd nog gedeeltelijk gered.

Aantekeningen van redactie van het Deevers Archief
R. van Goor is Roelof van Goor, de uitgever van het Deeverse Blattie. Zijn copieerinrichting was gevestigd in een pand dat eigendom was mejuffrouw L. Oostenbrink. De landbouwer A. Vierhoven is Albert Vierhoven, die an de Peperstroate woonde.
Het mag duidelijk zijn dat met een oude niet-werkende brandspuit (een betere naam voor dit materieel is waterspuit) en zonder water geen branden kunnen worden geblust. Voor de bestelde maar nog niet geleverde moderne brandweerwagen was al een nortonput vóór het gemeentehuis geslagen. Een nortonput is een inrichting voor het onttrekken van water aan diep gelegen grondlagen via buizen.
De artikelen melden dat het verbrande manufacturenmagazijn ‘de Toekomst’ van den heer Ph. Zaligman (Philippus Zaligman) is. Of de joodse familie Zaligman toen nog in de woning boven de winkel woonde, dat is de redactie niet helemaal duidelijk, omdat deze familie in 1936 naar Meppel verhuisde. Het kan zijn dat het pand toen aan iemand was verhuurd. Wie van de bezoekers van het Deevers Archief kan hier duidelijkheid over verschaffen ?
Op de grond van het verbrande pand van Philippus (Flip) Zaligman an de Heufdstroate is in de Tweede Wereldoorlog het gebouw van de Boerenleenbank gebouwd en in gebruik genomen. Heeft de Boerenleenbank de grond van de familie Zaligman direct na de brand gekocht ? Waar is het puin van het verbrande pand van de familie Zaligman en van mejuffrouw L. Ooostenbrink gebleven ?
Op de afgebeelde zwart-wit ansichtkaart uit 1948 is de Boerenleenbank met woning voor de kassier aan de rechterkant van de afbeelding te zien. Helemaal rechts achter de leilinden staat café Trompetter. Aan de linkerkant is op de voorgrond de schilderswinkel van Geert Koster te zien. Achter de Boerenleenbank is nog net een stukje van de smederij van Albert Kloeze zichtbaar. Het hoekige gebouw met het platte dak achter de smederij is het postkantoor (Deever had toen een postkantoor).

Abracadabra-1215
Abracadabra-1212

 

Posted in Ansichtkaart, Boerenleenbank, Café Trompetter, Deeverse braandweer, Diever, Hoofdstraat, Joodse inwoner, Neringdoende, Verdwenen object | Leave a comment

Bee de winkel van Flip Zaligman in de Heufdstroate

In het in 1999 verschenen fotoboekje ‘Diever, Ie bint ’t wel …’ is de navolgende mini-essay (nummer 76) over het verleden van de manufacturenwinkel van Flip Zaligman en Heintje Wilda an de Heufdstraote (adres Deever 189) in Deever met bijbehorende ansichtkaart uit 1936 gepubliceerd.

76 – Diever – Bij de manufacturenwinkel van Flip Zaligman – 1936

In het rechter pand was de grootste en mooiste manufacturenwinkel van het dorp gevestigd.
Het werd bewoond door de in Dwingeloo geboren Philippus (Flip) Zaligman, zijn vrouw Heintje Wilda en hun in Diever geboren kinderen Martha Hendrika (8-12-1920), Levie (Loekie) Salomon (21-12-1921) en Hendrika (Rikie) Henriëtta (26-10-1925).
Flip Zaligman was mit ’t pak bee’j ’t pad. In het begin bezocht hij zijn klanten op een transportfiets. Het pak was toen een grote koffer die onder meer was gevuld met rollen stof. Als hem werd gevraagd hoe de zaken gingen, dan kon het zijn dat hij antwoordde: Het gaat goed, maar het goed gaat niet…..
Het ging echter zo goed met het goed dat hij de transportfiets kon vervangen door een automobiel. Bij de winkel staat zijn voertuig met kenteken D-3386. Het nummerbewijs werd afgegeven op 11 maart 1924.
De winkel brandde op 20 februari 1940 af. De familie Zaligman vestigde zich op 26 april 1940 in Meppel op het Noordeinde 7.
De Duitse bezetter arresteerde in de nacht van vrijdag 2 op zaterdag 3 oktober 1942 ongeveer 14.000 joodse landgenoten. Zo kwam het dat in de grauwe morgen van zaterdag 3 oktober, op sabbat en bovendien op Grote Verzoendag, de joodse gemeenschap van Meppel op het station stond te wachten op een trein naar het kamp Westerbork. Daarbij bevonden zich Flip, Heintje, Loekie en Rikie Zaligman. Martha was ondergedoken en werd later verraden. Haar dochter Thea werd in Westerbork geboren. Vanuit Westerbork zijn ze gedeporteerd naar de Duitse vernietigingskampen.
Heintje en Rikie werden kort daarna in 1942 vergast in Auschwitz. Loekie kwam in 1943 om in Schöppenitz. Flip vond in 1944 de dood in Auschwitz. Martha, haar man en hun dochter Thea overleefden het concentratiekamp Theresienstadt. Martha overleed in 1970 in Zandvoort. Thea emigreerde naar Israël, waar ze met Marcel Gaby trouwde. Zij heeft nog regelmatig contact met Jans Tabak.

Aantekeningen van de redactie van ut Deevers Archief
Philippus (Flip) Zaligman is op 21 september 1893 geboren in Dwingel. Hij was manufacturier.
Hij huwde op 10 mei 1894 in Coevorden met Heintje Wilda.
Zij verhuisden op 20 mei 1920 van Dwingel naar het adres Deever 189.
Martha Hendrika Zaligman is op 8 december 1920 in Deever geboren.
Levie (Loekie) Salomon Zaligman is op 21 december 1921 in Deever geboren.
Hendrika (Rika) Henriëtte is op 26 oktober in Deever geboren.
De familie Zaligman verhuisde op 7 juni 1936 naar het adres Eerste Hoofdstraat 34 in Meppel.
De familie Zaligman verhuisde op 28 april 1939 naar het adres Deever 189.
De familie Zaligman verhuisde op 26 april 1940 naar het adres Noordeinde 7 in Meppel.
De winkel van Philippus (Flip) Zaligman brandde op 20 februari 1940 af.
Het zou zeker van respect getuigen als in het trottoir voor de drogisterij op het adres Hoofdstraat 51 in Deever (zeg mor veur de olde boer’nlienbaank) vijf zo genoemde stolpersteine (straampelstien’n), waarbij op elke steen de naam van een lid van de familie Philippus (Flip) Zaligman is gegraveerd.
Een  mooie klus voor bestuursvoorzitter Homme Geertsma met de vele zijnen van de ingedutte heemkundige vereniging uut Deever.
De redactie heeft de kleurenfoto van de prachtige erbij liggende bestrating van de Heufdstroate gelukkig nog op 26 april 2018 kunnen maken, vóór de uitbarsting van het herbestratingsgeweld met de titel ‘Deever op Drift’ in 2019 in het oude midden van het dorp Deever. 

abracadabra-491

Posted in Ansichtkaart, Diever, Diever, ie bint 't wel ..., Hoofdstraat, Joodse inwoner, Tweede Wereldoorlog | Leave a comment

Joden met de achternaam Zaligman in Deever

Heiman Wolf Zaligman werd geboren op 20 december 1827 in Dwingel en stierf op 4 maart 1904 op de Smilde. Hij trouwde op 30 april 1855 in Dwingelo met Sara Israël van Zuiden. Zij werd geboren op 9 april 1825 in Hoogeveen. Heiman Wolf Zaligman was koopman. Het echtpaar moet direct na hun huwelijk in Deever zijn gaan wonen, want hun kinderen Siptje, Mietje, Mina, Israël, Wolf, Henderika en Simon zijn in Deever geboren. Het gezin verhuisde op 27 april 1868 naar de Smilde.
Siptje Zaligman werd geboren op 22 mei 1856 in Deever en overleed op 15 juni 1856 in Deever.
Mietje Zaligman werd geboren op 1 augustus 1857 in Deever. Zij overleed op 7 december 1927 in Amsterdam.
Mina Zaligman werd geboren op 12 december 1859 in Deever en overleed op 30 januari 1942 in Amsterdam. Zij trouwde op 17 mei 1900 met Levie Pam in Amsterdam. Leva Pam werd geboren op 26 mei 1869 in Amsterdam en stierf op 73-jarige leeftijd op 21 januari 1943 in het concentratiekamp Auschwitz in Polen.
Hun dochter Bloeme Pam werd geboren op 11 oktober 1901 in Amsterdam en stierf op 9 augustus 1942 in het concentratiekamp  Auschwitz in Polen.
Hun dochter Sara Pam werd geboren op 23 juni 1904 in Amsterdam en stierf op 26 augustus 1943 in het concentratiekamp Auschwitz in Polen.
Israël Zaligman werd geboren op 16 november 1861 in Deever en overleed op 16 augustus 1932 in Assen. Hij was koopman. Hij trouwde op 17 mei 1889 op de Smilde met Eva van Zuiden. Eva van Zuiden werd geboren op 22 oktober 1860 in Hoogeveen en stierf op 1 oktober 1942 op 81-jarige leeftijd in Katowice in Polen.
Hun dochter Rebecca Zaligman werd geboren op 12 mei 1893 in Hijkersmilde en stierf op 26 oktober 1942 in het concentratiekamp Auschwitz in Polen
Hun dochter Saartje Zaligman werd geboren op 18 april 1890 in Hijkersmilde en stierf op 4 juni 1943 in het concentratiekamp Sobibor in Polen.
Wolf Zaligman werd geboren op 6 januari 1864 in Deever en overleed op 16 juni 1881 in Ommen.
Henderika Zaligman werd geboren op 5 mei 1866 in Deever en overleed op 3 april 1867 in Deever.
Simon Zaligman werd geboren op 2 februari 1868 in Deever en overleed op 26 augustus 1880 op de Smilde.

Philippus (Flip) Zaligman werd geboren op 21 september 1893 in Dwingel, hij stierf op 28 februari 1944 in het concentratiekamp Auschwitz in Polen. Philippus Zaligman was manufacturier. Hij trouwde op 31 maart 1920 in Coevorden met Heintje (Hennie) Levie Wilda. Zij werd geboren op 10 mei 1894 in Coevorden en stierf op 8 oktober 1942 in het concentratiekamp Auschwitz in Polen.
De echtelieden moeten kort na hun huwelijk in 1920 aan de Hoofdstraat in Deever zijn gaan wonen, want hun kinderen Martha Hendrika, Levie Salomon, en Hendrika Henriëtte zijn in Diever geboren. Op 7 januari 1936 verhuisde het gezin naar Meppel, keerde na enige tijd terug naar Deever, waarna het gezin officieel op 26 april 1940 -vlak voor het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog- naar het adres Noordeinde 7 in Meppel verhuisde. Op 20 februari 1940 was hun winkel en huis aan de Hoofdstraat helemaal uitgebrand.
Martha Hendrika werd geboren op 8 december 1920 in Deever. Zij overleefde de Tweede Wereldoorlog. Zij overleed op 19 mei 1977 in Haarlem.
Levie (Loek) Salomon werd geboren op 29 dcecember 1921 in Deever en stierf op 28 februari 1943 in het concentratiekamp Schöppenitz. Hij was manufacturier.
Hendrika (Rikie) Henriëtte werd geboren op 26 oktober 1925 in Deever en stierf op 8 oktober 1942 in het concentratiekamp Auschwitz in Polen.

Posted in Diever, Joodse inwoner | Leave a comment

Winkelbehuizinge van de gebroeders Zaligman

Op 29 november 1913 verscheen in het Nieuwsblad van het Noorden inzake de veiling van een flink huis de volgende advertentie.

Winkelbehuizinge-Diever
Notaris Bon te Dwingelo zal op Maandag 8 december a.s. des voormiddags elf uur, in het logement van Roelof Seinen, te Diever, voor de gebroeders B. en A. Zaligman, publiek bij inzate veilen: Een flink Huis, waarin vroeger een druk beklante zaak in manufacturen werd uitgeoefend en ook thans nog voor de uitoefening van alle affaires zeer geschikt, erf en tuin aan de Hoofdstraat te Diever, ter grootte van 11 are en 20 centiare.

Aantekeningen van de redactie van het Deevers Archief
De koopmannen (manufacturiers) Benjemin Zaligman (geboren op 28 december 1873 in Dwingel, gestorven op 8 oktober 1942 in het concentratiekamp Auschwitz in Polen) en Anton Zaligman (geboren op 1 december 1875 in Dwingel, overleden op 19 oktober 1942 in Assen) waren zonen van de koopman (manufacturier) Jacob Zaligman en Roosje Heijmans uut Dwingel.

Posted in Alle Deeversen, Diever, Joodse inwoner | Leave a comment

Gedenkteken aan Bosweg houdt ons een spiegel voor

In de nacht van 2 oktober op 3 oktober 1942 werden de Rijkswerkkampen Diever A en Diever B aan de Bosweg in de Olde Willem ontruimd en moesten de dan aanwezige Joodse bewoners van de twee kampen naar het doorgangskamp Westerbork lopen. Vandaar werden ze op transport gezet naar de Duitse concentratiekampen. Slechts een enkeling overleefde deze vernietigingskampen. Op 2 oktober 2002 vond ter plaatse van de twee voormalige kampen aan de Bosweg de onthulling plaats van een teken van herinnering aan de periode dat de Duitse bezetter de twee werkkampen heeft gebruikt als voorportaal van de Duitse vernietigingskampen.

In de glazen plaat van het gedenkteken bij Camping Hoeve aan den Weg aan de Bosweg in de Olde Willem is het volgende gedicht gegraveerd:
Geef mij de moed om onrecht te onderkennen
Ook waar ’t door eeuwen van gebruik gewilligd wordt
De vaste wil aan onrecht nooit te wennen
Ook waar de macht, het weg te nemen, schort
De vroeg gestorven Jacqueline van de Waals (geboren 26 juni 1868, overladen 29 april 1922) is de schrijfster van dit gedicht. Ze gaf het de titel ‘Moed’. Het gedicht is opgenomen in haar bundel ‘Laatste verzen’ uiit 1922.
Onder het gedicht staat de volgende korte verklarende tekst.
Van begin 1942 -tijdens de Tweede Wereldoorlog- werden Joodse landgenoten in werkkampen ondergebracht om dwangarbeid te verrichten. Op 2 oktober van datzelfde jaar werden zij allen naar Kamp Westerbork en van daar naar Duitse vernietigingskampen gedeporteerd. Slechts weinigen keerden terug.
Onder deze tekst is te lezen:
Werkkampen Diever A en Diever B.
Diever A bevond zich links en Diever B rechts.

Hendrik Offerein merkte in het artikel ‘Een herinnering aan de Joden in de kampen in de Oude Willem’ in Opraekelen 03/1 over het glazen gedenkteken op: ‘Ik had ook veel moeite met het lezen van de tekst. Er zou iets donkers achter de plaat moeten worden gezet of de letters zouden wit geschilderd moeten worden.’

De duidelijke zichtbaarheid en de letterlijke leesbaarheid van de tekst zijn eigenlijk van minder belang. De glazen plaat is immers bedoeld om ons over een donkere periode uit de Tweede Wereldoorlog aan de Bosweg in de Olde Willem een spiegel voor te houden en uit te nodigen tot nadenken over vrijheid en onderdrukking, goed en kwaad, recht en onrecht.

Coen Broekema heeft de zwart-wit foto op 2 oktober 2002 gemaakt.
De redactie van het Deevers Archief heeft de kleuren foto op 21 november 2014 gemaakt.

Posted in Bosweg, de Olde Willem, Joodse inwoner, Werkkampen Diever A en B | Leave a comment

Twee doorvoerkampen voor Joden in de Olde Willem

De redactie van het Deevers Archief publiceerde het navolgende artikeltje met twee afbeeldingen in zijn fotoboekje ‘Diever, Ie bint ’t wel …’. Dit boekje werd in 1999 uitgegeven.

Het Ministerie van Sociale Zaken huisvestte in de rijkswerkkampen Diever en Diever B in de dertiger jaren van de vorige eeuw werklozen die onder meer heidevelden moesten omspitten. De kampen stonden bij Hoeve aan den Weg in de Olde Willem. Beiden boden plaats aan zesennegentig personen.
In december 1941 besloot de Duitse bezetter Joodse Amsterdammers naar de Drentsche werkkampen in Diever, Geesbrug, Gijsselte, Kremboong, Mantinge, Orvelte, Stuifzand en Vledder te sturen. Het eerste resultaat was dat 905 mannen op zaterdag 10 januari 1942 naar Drenthe vertrokken, waarna ook mannen uit andere delen van het land gedwongen werden te gaan.
Hier volgen een paar aangrijpende citaten uit brieven die manufacturier Jozef Leefsma uit Gorredijk vanuit rijkswerkkamp Diever A aan een vriend schreef: De lui die hier zijn, lijken wel wolven. Die zijn uitgehongerd. Het lijken wel rovers. Ze zeggen dat wij, als we er veertien dagen zijn, ook zo worden, maar dat weet ik nog niet. Daar ben ik zelf bij. In het kamp mag niets, ofschoon de kampchef een beste kerel is. Maar dat is nu eenmaal voorschrift………. Ik kon jullie niet bedanken deze week. Ik was wat vol. Daar heb ik tegenwoordig meer last van. Zo gauw ik aan thuis denk of iemand mij er over spreekt, huil ik als een kind en ik kan er niets aan doen……….
In de nacht van zwarte vrijdag 2 oktober 1942 werden de rijkswerkkampen Diever A en Diever B door de Duitse bezetter ontruimd. De Joodse bewoners kwamen in het kamp Westerbork terecht. Vandaar werden ze gedeporteerd naar Duitse concentratiekampen.
Jozef Leefsma heeft het niet overleefd. Welke andere Joodse Nederlanders zaten in de rijkswerkkampen Diever A en Diever B ? …….. Wie van hen overleefden de hel van de vernietigingskampen ? ……….
Niets in de wijde omgeving herinnert aan het feit dat deze kampen als isolatie- en verzamelkamp van joodse landgenoten zijn gebruikt….. Van de rijkswerkkampen Diever A en Diever B, lopend naar Westerbork, en dan per trein naar Auschwitz, Birkenau, Bergen-Belsen, Dachau, Majdanek, Mauthausen, Neuengamme, Schöppenitz, Sobibor, Sosnowiec, Theresienstadt, Treblinka ………………

Aantekeningen van de redactie van het Deevers Archief
Inmiddels staat – mede dank zij voorgaande mini-essay – in de Olde Willem wel een gedenkteken bij de plaats van de voormalige rijkswerkkampen Diever A en Diever B.

Posted in Ansichtkaart, de Olde Willem, Diever, ie bint 't wel ..., Joodse inwoner, Tweede Wereldoorlog, Werkkampen Diever A en B | Leave a comment